Toyota Yedek ve Kayıp Anahtar: Kısa Özet
Özet: Bu rehber Türkiye'de satılan ve Türkiye yollarında bulunan Toyota modelleri için yedek anahtar ve kayıp anahtar süreçlerini birlikte anlatır. Corolla, Corolla Hatchback, Corolla Cross, Yaris, Yaris Cross, C-HR, Hilux, Land Cruiser, RAV4 ve Proace ailesinin yanında ikinci el parkta yaygın olan Auris, Avensis, Verso ve Corolla Verso da kapsanır. Amaç tek cümlelik vaat vermek değil; hangi bilginin süreci belirlediğini ve doğru sırayı (teşhis → kodlama → test) göstermektir.
Güncelleme: Temmuz 2026 · Garaj Market · Onur Mh. Kiza İş Merkezi A2 Blok No:437/3F Seyhan / Adana · 0549 549 81 83
Türkiye'de Güncel Olarak Satılan Toyota Modelleri
Anahtar konusunu konuşmadan önce kapsamı netleştirmek gerekir. Aşağıdaki tablo, Toyota Türkiye'nin resmi model sayfaları üzerinden Temmuz 2026 itibarıyla görülen güncel gamı özetler. Bu liste satış gamıdır; anahtar hizmeti yalnızca bu modellerle sınırlı değildir, ikinci el parktaki eski nesiller de değerlendirilir.
| Model | Gövde / kullanım | Anahtar tarafında tipik konu |
|---|---|---|
| Corolla (sedan) | C segment sedan | En geniş park; nesle göre çipli, kumandalı veya akıllı anahtar |
| Corolla Hatchback | C segment hatchback, hibrit | Akıllı anahtar ve hibrit READY doğrulaması |
| Corolla Cross | Hibrit SUV | Akıllı anahtar donanımı yaygın; test araç üzerinde yapılır |
| Yaris | B segment hatchback, hibrit | Nesil farkı büyük; eski ve yeni Yaris ayrı değerlendirilir |
| Yaris Cross | B-SUV, hibrit | Anahtarsız giriş donanımı kontrol edilir |
| C-HR | Hibrit / şarj edilebilir hibrit SUV | AX10 ve AX20 nesilleri ayrı ele alınır |
| Hilux | Pick-up, ticari ve arazi kullanımı | Saha koşulları; anahtar yıpranması ve filo disiplini |
| Land Cruiser Prado | Arazi / SUV | Donanıma göre akıllı anahtar ve güvenlik katmanı |
| RAV4 | Hibrit SUV (yeni nesil duyuruldu) | Eski nesil RAV4 parkı ayrıca değerlendirilir |
| Proace City / Verso / Max | Ticari van ve yolcu taşıma | Çok sürücülü kullanım; zimmet ve yedek anahtar düzeni |
Türkiye Parkındaki Eski Nesil Toyota Modelleri
Türkiye'de anahtar talebinin önemli bölümü sıfır araçtan değil, uzun süredir yollarda olan araçlardan gelir. Toyota'nın Sakarya fabrikası 1994'ten bu yana Corolla üretir; C-HR üretimi 2016'da, Auris üretimi 2007–2012 arasında, Verso üretimi ise 2009–2018 arasında yapılmıştır. Buna ek olarak Türkiye distribütörü geçmişte Avensis, Yaris, RAV4, Land Cruiser ve Camry gibi modelleri de satmıştır. Sonuç olarak parkta çok geniş bir yaş aralığı vardır ve anahtar mimarisi bu yaş aralığı boyunca değişmiştir.
| Dönem | Örnek Toyota aileleri | Yedek anahtar yaklaşımı |
|---|---|---|
| Erken dönem park | Corolla E100 / E110, ilk Avensis, eski Yaris | Mekanik kesim ve çip tanıma ağırlıklı; anahtar durumu ve araç kontrolü belirleyici |
| Kumandalı dönem | Corolla E120 / E140, Auris, Avensis, Corolla Verso, Verso | Kumanda ve çip bir arada; kumanda işlevi ile motor yetkisi ayrı test edilir |
| Akıllı anahtar dönemi | Corolla E170 / E210, C-HR AX10 / AX20, yeni Yaris, Corolla Cross | Anahtarsız giriş ve çalıştırma; işlem araç özelinde ön kontrol ister |
| Ticari araç grubu | Hilux, Proace City, Proace Verso, Proace Max | Teknik mantık aynı; kullanım yoğunluğu ve zimmet düzeni öne çıkar |
Bu tabloda adı geçmeyen daha eski Toyota modelleri için de değerlendirme yapılabilir. Belirleyici olan model adı değil; aracın yılı, elektronik mimarisi, mevcut anahtar durumu ve araç üzerindeki teşhis sonucudur.
Toyota Anahtar Tipleri ve Aralarındaki Fark
«Toyota anahtarı» tek bir parça değildir. Aynı marka altında birbirinden farklı üç temel yaklaşım bulunur ve bu fark hem işlem süresini hem de gereken hazırlığı değiştirir. Anahtarın dış görünüşü bazen yanıltır; kasa aynı görünse bile içindeki elektronik ve aracın beklediği doğrulama farklı olabilir.
Çipli mekanik anahtar
Metal dil ile kapı ve kontak kullanılır; motorun çalışabilmesi için anahtar içindeki elektronik kimliğin araç tarafından tanınması gerekir. Bu grupta en sık yapılan hata, yalnızca anahtar kestirmenin yeterli sanılmasıdır. Kesim mekanik erişimi çözer, motor yetkisini çözmez.
Kumandalı / katlanır anahtar
Kapı kilitleme ve açma uzaktan kumanda ile yapılır, motor yetkisi yine elektronik kimliğe bağlıdır. Kullanıcı şikâyeti çoğu zaman «anahtar çalışmıyor» şeklinde gelir; oysa sorun kumanda tarafında olabilirken motor yetkisi sağlam olabilir ya da tam tersi geçerli olabilir. Bu iki işlev ayrı test edilmelidir.
Akıllı anahtar (anahtarsız giriş ve çalıştırma)
Anahtar cepte kalırken kapı kolu ile giriş ve düğme ile çalıştırma yapılır. Doğrulama araç ile anahtar arasındaki telsiz haberleşmeyle sürekli işler. Bu grupta kayıp anahtar konusu daha kritiktir, çünkü kayıp anahtar fiziksel olarak araca sokulmadan da yetki taşımaya devam eder. Kayıp kayıtların silinmesi bu nedenle ayrı bir güvenlik adımıdır.
| Anahtar tipi | Kapı erişimi | Motor / sistem yetkisi | Kayıpta öncelik |
|---|---|---|---|
| Çipli mekanik | Metal dil | Elektronik kimlik tanınması | Yeni tanım + eski kaydın silinmesi |
| Kumandalı katlanır | Kumanda + metal dil | Elektronik kimlik tanınması | Kumanda ve kimlik ayrı doğrulanır |
| Akıllı anahtar | Kol sensörü / telsiz doğrulama | Düğme ile sistem devreye alma | Kayıp kaydın silinmesi öne çıkar |
Yedek Anahtar Ne Zaman Gerekir?
- Araçta tek anahtar kaldıysa ve ikinci set yoksa
- İkinci el Toyota alındığında yalnızca bir anahtar teslim edildiyse
- Kumanda menzili düştüyse, tuşlar arızalıysa veya kasa kırıldıysa
- Anahtar suya maruz kaldıysa ve tanıma aralıklı hale geldiyse
- Aile veya iş kullanımında ikinci sürücü için ayrı set gerekiyorsa
- Ticari kullanımda araç sürücüler arasında dolaşıyorsa
- Akıllı anahtarda algılama zaman zaman gecikiyorsa
Yedek anahtar hazırlığının en avantajlı zamanı, mevcut anahtar hâlâ çalışırken geçen dönemdir. Çalışan anahtar referans işlevi görür ve işlem kapsamı dar tutulabilir. Tek anahtar kaybolduktan sonra aynı iş kayıp senaryosuna dönüşür; hazırlık, güvenlik adımı ve süre artar.
Kayıp Anahtar Senaryosu ve Doğru Sıra
«Toyota anahtarımı kaybettim» ifadesi pratikte iki farklı durumu birlikte anlatır. Birincisi yedek anahtar varken bir anahtarın kaybolması, ikincisi araca ait tüm anahtarların kaybolmasıdır. Bu ikisi aynı iş değildir. İkincisinde araca erişim, güvenlik doğrulaması ve sıfırdan tanıtım birlikte planlanır.
- Aracın konumu ve ikinci anahtarın olup olmadığı netleştirilir
- Ruhsat ve kimlik ile sahiplik doğrulaması yapılır
- Model, yıl ve donanım bilgisi ile anahtar tipi belirlenir
- Araç üzerinde immobilizer ve ilgili modül teşhisi uygulanır
- Yeni anahtar hazırlanır ve aracın güvenlik listesine tanıtılır
- Kayıp anahtar kayıtları sistemden silinir
- Kapı, kumanda, kontak veya start düğmesi ve uyarı lambaları test edilir
| Senaryo | Öncelikli adım | Not |
|---|---|---|
| Yedek var, biri kayıp | Yeni tanım + kayıp kaydın silinmesi | Kalan anahtar referans olarak doğrulanır |
| Tüm anahtarlar kayıp | Erişim ve sıfırdan tanıtım | Süreç uzayabilir; teşhis zorunludur |
| Anahtar var ama çalışmıyor | Arıza mı, yetki mi ayrımı | Önce arıza tespiti yapılır |
| Kumanda ölü, motor çalışıyor | Kumanda tarafı incelenir | Doğrudan yeni anahtar varsayımı yanlıştır |
| Pil bitik sanılıyor | Pil ile immobilizer ayrımı | Immobilizer nedir? |
Model Grubuna Göre Ne Değişir?
Aynı marka altında model adı tek başına işlem kapsamını belirlemez. Aşağıdaki tablo hangi grupta hangi bilginin öne çıktığını gösterir. Buradaki amaç kesin süre veya fiyat vermek değil, ön kontrolde nelerin netleşmesi gerektiğini göstermektir.
| Model grubu | Ön kontrolde netleşenler | Sık karşılaşılan durum |
|---|---|---|
| Corolla (tüm nesiller) | Model yılı, anahtar tipi, kumanda işlevi, mevcut anahtar sayısı | Parkın en geniş grubu; nesil farkı büyük |
| Corolla Hatchback / Corolla Cross | Akıllı anahtar donanımı, hibrit sistem davranışı | READY doğrulaması test aşamasına eklenir |
| Yaris / Yaris Cross | Nesil, anahtarsız giriş donanımı, kumanda durumu | Eski ve yeni Yaris aynı iş sayılmamalıdır |
| C-HR | AX10 mu AX20 mu, donanım ve şarj edilebilir hibrit durumu | Nesil ayrımı yapılmadan plan kurulmaz |
| Auris / Avensis / Verso / Corolla Verso | Yıl, kumanda ve çip işlevi, araçtaki mevcut kayıtlar | İkinci el parkta tek anahtar sık görülür |
| RAV4 / Land Cruiser | Donanım seviyesi, akıllı anahtar ve güvenlik katmanı | Donanım farkı aynı yıl içinde bile değişebilir |
| Hilux / Proace ailesi | Kullanım yoğunluğu, sürücü sayısı, anahtar yıpranması | Filo düzeni ve zimmet kaydı belirleyici olur |
Hibrit Toyota Modellerinde Anahtar Tarafında Ne Değişir?
Toyota gamının önemli bölümü hibrittir. Hibrit araçta kontak çevirmek ya da düğmeye basmak motoru doğrudan çalıştırmak anlamına gelmez; sistem devreye girer ve gösterge panelinde hazır bilgisi görünür. Anahtar tarafındaki doğrulama mantığı benzin ve dizel modellerle aynı güvenlik zincirine dayanır, ancak teslim testinde bakılan gösterge farklıdır.
- Sistem hazır konumuna geçiyor mu, gösterge bunu doğruluyor mu
- Uyarı lambaları söndükten sonra ikinci deneme yapılıyor mu
- Akıllı anahtar araç içindeyken algılama kararlı mı
- Kapı kilitleme ve açma her anahtarla ayrı ayrı çalışıyor mu
- Yedek anahtar aynı testlerden geçiriliyor mu
Hibrit araçlarda sık yapılan hata, aracın sessiz olmasını arıza sanmaktır. Sistem hazır konumundayken içten yanmalı motor çalışmayabilir. Anahtar işlemi sonrası test bu davranış bilinerek yapılmalıdır.
Ticari Toyota Kullanımında Anahtar Disiplini
Hilux ve Proace ailesi çoğunlukla dağıtım, saha servisi, şantiye ve yolcu taşıma gibi işlerde çalışır. Bu araçlarda anahtar tek kişide kalmaz; vardiya değişir, araç el değiştirir, anahtar cepte veya çantada yıpranır. Tek anahtarla çalışan bir ticari araçta kayıp yalnızca anahtar sorunu değil, o günkü işin durması demektir.
| Kullanım | Tek anahtar riski | Önerilen düzen |
|---|---|---|
| Şehir içi dağıtım | Kayıpta tüm rota aksar | Sürücüde bir, ofiste test edilmiş bir yedek |
| Şantiye / arazi | Fiziksel hasar ve ıslanma | Yedek anahtar araçta değil merkezde saklanır |
| Çok sürücülü filo | Anahtarın kimde olduğu bilinmez | Zimmet kaydı ve iade kontrolü |
| Kiralık / devir | Yetkisiz kopya ihtimali | Teslimde aktif anahtar sayısının teyidi |
Sık Yapılan Yanlış Varsayımlar
| Yanlış varsayım | Neden yeterli değil? | Doğru yaklaşım |
|---|---|---|
| «Anahtarı kestirsem yeter» | Kesim motor yetkisini vermez | Kesim + elektronik tanıtım birlikte planlanır |
| «Ruhsatı göndersem anahtar gelir» | Tanıtım ve test araç üzerinde yapılır | Araç ve belge birlikte değerlendirilir |
| «Model aynıysa anahtar aynıdır» | Nesil ve donanım farkı anahtarı değiştirir | Yıl, donanım ve mevcut anahtar sorulur |
| «Kayıp anahtar zaten işe yaramaz» | Silinmedikçe yetkili kalır | Kayıp kayıt silinir, kalanlar doğrulanır |
| «Kumanda çalışmıyorsa anahtar bitmiştir» | Kumanda ile motor yetkisi ayrı işlevdir | İki işlev ayrı test edilir |
| «İnternetten aldığım kasa uyar» | Görsel benzerlik uyumluluk demek değildir | Parça seçimi araç kontrolünden sonra yapılır |
| «Hibritte anahtar konusu farklıdır» | Güvenlik zinciri benzerdir | Fark testte; hazır konumu doğrulanır |
Süreyi ve Fiyatı Etkileyen Etkenler
Bu rehberde sabit fiyat yazılmaz. Bunun nedeni fiyatın modelden değil, araçtan çıkmasıdır. Aşağıdaki etkenler netleşmeden verilen rakam gerçekçi olmaz.
| Etken | Sürece etkisi |
|---|---|
| Anahtar tipi | Çipli, kumandalı ve akıllı anahtar farklı hazırlık ister |
| Model yılı ve donanım | Elektronik mimari ve uyumlu parça seçimini değiştirir |
| Çalışan anahtar var mı | Referans anahtar işlemi kısaltabilir |
| Tüm anahtarlar kayıp mı | Erişim ve güvenlik adımlarını genişletir |
| Kayıp kayıt silme ihtiyacı | Güvenlik adımı olarak ayrıca planlanır |
| Araçta arıza belirtisi | Önce teşhis gerekebilir |
| Anahtar veya kontak hasarı | Mekanik onarım ihtiyacı doğurabilir |
| Teslim testi kapsamı | İşin doğrulanma seviyesini belirler |
Ne Zaman Bekletmeden Bakılmalı?
- Tek anahtar kaldı ve anahtarda çatlak, kırık veya su teması var
- Kapı açılıyor fakat araç çalışmıyor ve uyarı lambası sönmüyor
- Akıllı anahtar bazen algılanıyor bazen algılanmıyor
- Pil değişimi yapıldı ama davranış düzelmedi
- İkinci el alınan Toyota'da tek anahtar var ve geçmişi belirsiz
- Kontakta zorlanma veya dilde takılma başladı
- Ticari araçta aynı anda birden fazla anahtar eksildi
- Kayıp anahtarın kimde olduğu bilinmiyor ve güvenlik şüphesi var
İkinci El Toyota Alırken Anahtar Kontrolü
Toyota ikinci el pazarında hareketli bir markadır ve satış sırasında anahtar konusu çoğu zaman atlanır. Araç teslim alınırken yapılan beş dakikalık kontrol, sonradan doğacak kayıp anahtar sürecinin önüne geçer.
- Teslim edilen anahtar sayısını sayın ve ruhsatla birlikte not edin
- Her anahtarla kapıyı ayrı ayrı kilitleyip açın
- Her anahtarla aracı ayrı ayrı çalıştırın veya hazır konuma alın
- Akıllı anahtar varsa cepte taşıyıp algılama kararlılığını deneyin
- Eksik anahtar varsa nedenini ve kayıp olup olmadığını sorun
- Eksik anahtar durumunu pazarlığa ve güvenlik planına dahil edin
Satıcının «ikinci anahtar evde kaldı» açıklaması yaygındır. Bu açıklama yazılı teslimle desteklenmiyorsa, araç fiilen tek anahtarlı kabul edilmeli ve yedek anahtar planı devralma sonrasına bırakılmamalıdır.
Adana'da Toyota Anahtar Hizmeti
Garaj Market Seyhan / Adana'da Toyota modelleri için immobilizer teşhisi, yedek anahtar ve kayıp anahtar süreçleri araç üzerinde yürütülür. Adres: Onur Mh. Kiza İş Merkezi A2 Blok No:437/3F. Telefon: 0549 549 81 83. Immobilizer anahtar çözümleri · Adana oto yedek anahtar · İletişim.
Randevu öncesi hazırlanması iyi olan bilgiler: model ve model yılı, mevcut anahtar sayısı, anahtarın tipi (çipli, kumandalı veya akıllı anahtar), aracın çalışıp çalışmadığı ve varsa gösterge uyarıları. Bu bilgiler işlem planını baştan daraltır.
Sık Sorulan Sorular (SSS)
Toyota'nın hangi modellerine yedek anahtar yapılır?
Corolla, Corolla Hatchback, Corolla Cross, Yaris, Yaris Cross, C-HR, Hilux, Land Cruiser, RAV4, Proace ailesi ile Türkiye parkındaki Auris, Avensis, Verso ve Corolla Verso gibi modeller değerlendirilir. Kesin uygunluk model adından değil; araç yılı, anahtar tipi, donanım ve araç üzerindeki kontrolden çıkar. Aynı model adı farklı nesillerde farklı anahtar mimarisi taşıyabilir.
Toyota anahtarımı kaybettim, ilk ne yapmalıyım?
Aracı güvenli konumda bırakın, ikinci anahtarınız olup olmadığını netleştirin ve çalınma ihtimalini değerlendirin. Ruhsat ile kimliği hazırlayın; sahiplik doğrulaması olmadan işlem başlamaz. Yedeğiniz varsa araç hareket ettirilebilir, tüm anahtarlar kayıpsa erişim ve güvenlik planı ayrı kurulur. Genel süreç: kayıp anahtar rehberi.
Toyota akıllı anahtar (Smart Entry & Start) kaybolursa ne olur?
Akıllı anahtarda kapı açma ve çalıştırma yetkisi araç ile anahtar arasındaki telsiz doğrulamaya bağlıdır. Kayıp akıllı anahtar sistemde tanımlı kaldığı sürece aracı çalıştırabilir; bu yüzden yeni anahtar tanıtımı kadar kayıp kayıtların silinmesi de güvenlik adımıdır. İşlem kapsamı model yılına ve donanıma göre araç üzerinde belirlenir.
Yedek anahtar için aracı getirmem gerekir mi?
Evet. Immobilizer tanıma, kumanda testi ve kapı/kontak veya start düğmesi doğrulaması araç üzerinde yapılır. Yalnızca ruhsat bilgisiyle uzaktan anahtar üretmek doğru yöntem değildir. Çalışan bir anahtarınız varsa onu da getirmeniz işlem planını netleştirir.
Sadece metal anahtar kesilirse Toyota çalışır mı?
Hayır. Metal dil yalnızca mekanik erişim sağlar; kapıyı açabilir veya acil kullanımda işe yarayabilir. Motorun çalışması için anahtardaki elektronik kimliğin araç güvenlik sistemi tarafından tanınması gerekir. Kesim ile kodlama birbirinden ayrı iki katmandır.
Hibrit Toyota'da anahtar işlemi farklı mı?
Hibrit modellerde motor yerine sistem devreye alınır ve gösterge panelinde hazır (READY) bilgisi görünür. Anahtar doğrulaması yine güvenlik sistemi üzerinden yapılır. Test aşamasında aracın READY konumuna geçmesi ve uyarı lambalarının sönmesi ayrıca kontrol edilir.
Toyota anahtarının pili biterse araç çalışmaz mı?
Pil bitmesi çoğu zaman uzaktan kumanda menzilini ve akıllı anahtar algısını etkiler; bu tek başına anahtarın bozulduğu anlamına gelmez. Model ve yıla göre üreticinin tarif ettiği acil başlatma yöntemi bulunur ve araç el kitabında yazar. Pil sorunu ile immobilizer sorununu ayırmak için immobilizer nedir konusuna bakın.
Tek anahtarla kalan Toyota'da ne yapılmalı?
Tek anahtar operasyonel risktir. Anahtarın kırılması, ıslanması veya kaybı aracı tamamen bağlar ve süreç kayıp senaryosuna döner. Yedek anahtar hazırlığı tek anahtar çalışırken yapıldığında referans anahtar bulunduğu için işlem daha kontrollü ilerler. Detay: Adana oto yedek anahtar.
Kayıp anahtar sistemden silinmezse risk var mı?
Evet. Silinmeyen kayıp anahtar hâlâ yetkili sayılır ve aracı çalıştırabilir. Güvenlik için kayıp kayıtların kaldırılması ve kalan anahtarların doğrulanması gerekir. Bu adım atlanırsa yeni anahtar yapılmış olsa bile risk sürer.
Hilux veya Proace gibi ticari Toyota'da süreç değişir mi?
Teknik mantık aynıdır; fark kullanım disiplinindedir. Ticari araçta anahtar birden fazla sürücü arasında dolaşır, saha koşullarında yıpranır ve kayıp olasılığı artar. Zimmet kaydı, ofiste test edilmiş ikinci anahtar ve iade kontrolü bu araçlarda daha kritiktir.
İkinci el Toyota alırken anahtar tarafında neye bakmalıyım?
Teslim edilen anahtar sayısını sayın, her anahtarla kilitleme, açma ve çalıştırma işlemini ayrı ayrı deneyin, eksik anahtar varsa hikâyesini sorun ve ruhsat eşleşmesini kontrol edin. Satıcı beyanı tek başına yeterli değildir; eksik anahtar pazarlık ve güvenlik konusudur.
Toyota anahtar fiyatı neye göre değişir?
Anahtar tipi (çipli, kumandalı katlanır, akıllı anahtar), çalışan anahtarın olup olmaması, kayıp kayıt silme ihtiyacı, model yılı, donanım ve varsa hasar durumu belirleyicidir. Sabit fiyat bu rehberde yazılmaz; araç bilgisi paylaşıldıktan sonra iletişim üzerinden teklif verilir.
Toyota'da immo off standart bir çözüm müdür?
Hayır. Önce teşhis yapılır, kodlama ve güvenlik seçenekleri değerlendirilir. Immobilizer devre dışı bırakma yalnızca seçili senaryolarda konuşulan bir başlıktır ve güvenlik sonuçları araç sahibinin sorumluluğundadır. Varsayılan yaklaşım anahtarın doğru şekilde tanıtılmasıdır.
İlgili Yazılar ve Hizmetler
- Immobilizer anahtar çözümleri
- Adana oto yedek anahtar
- Kayıp anahtar nerede yaptırılır?
- Immobilizer nedir ve ne işe yarar?
- Araç arıza tespiti
- İletişim ve randevu
Sonuç
Toyota tarafında doğru soru «bu modele anahtar yapılır mı» değil, «bu araçta hangi anahtar mimarisi var ve elde çalışan anahtar kaldı mı» sorusudur. Corolla'dan Yaris'e, C-HR'dan Hilux ve Proace'a kadar tüm gamda süreç aynı sırayla ilerler: önce teşhis, sonra doğru parça ve kodlama, en sonda araç üzerinde test. Kayıp senaryosunda buna kayıp kayıtların silinmesi eklenir. Randevu için iletişim sayfasını kullanabilirsiniz.
Servis Randevusu ve İletişim
Randevu ve bilgi için 0549 549 81 83 numarasını arayabilir veya iletişim formunu kullanabilirsiniz.